Onze reactie op het regeerakkoord

Het coalitieakkoord laat op meerdere punten zien dat die keuzes ook daadwerkelijk gemaakt durven worden. Dat blijkt onder meer uit de aandacht voor verslavend en manipulatief design, de nadruk op de verantwoordelijkheid van platforms, de inzet op Europese samenwerking en de expliciete koppeling tussen online veiligheid en bredere maatschappelijke veiligheid. Dat techbedrijven niet vrijblijvend kunnen opereren wanneer zij winst maken met schadelijke ontwerpkeuzes, is een belangrijke stap in de goede richting.

Grotere verantwoordelijkheid bij online platforms, strenger toezicht door toezichthouders

Ook juichen wij het voornemen toe om de democratische rechtsstaat te versterken, juist ook in de online wereld. Het kabinet stelt helder dat er online ook wetten en regels gelden en zet in op de bestrijding van online haat, bedreigingen, intimidatie, desinformatie, radicalisering en de verspreiding van illegale en schadelijke content.

Online platforms worden sterker verantwoordelijk gehouden voor de inhoud op hun platforms, onder meer door transparantie over algoritmes en moderatiepraktijken. Daarnaast wordt van platforms verwacht dat zij strafbare content sneller en effectiever verwijderen – binnen een uur na een melding door toezichthouders – en dat toezichthouders strenger toezien op de naleving van bestaande maatregelen. Als Trusted Flagger weet Offlimits als geen ander hoe belangrijk doortastende handhaving is wanneer een online dienstenaanbieder blijft tegenwerken. Zo wordt duidelijk dat online mensenrechten niet vogelvrij zijn, zeker bij illegaal materiaal.

Handhaving moet daarom consequent en doortastend plaatsvinden. Nieuwe wetgeving moet in de praktijk getoetst worden, onder meer via rechterlijke uitspraken, om vast te stellen of de wetgeving afdoende is en normstelling te kunnen bepalen.

In internationale context, waarin grote techbedrijven druk uitoefenen om Europese digitale regels te verzwakken, is het bovendien belangrijk dat Nederland en Europa hun digitale rug recht houden. De bescherming van grondrechten, online veiligheid en democratische waarden mag niet afhankelijk zijn van commerciële belangen of geopolitieke druk.

Daadkrachtige aanpak gendergerelateerd geweld

Daarnaast onderschrijven wij nadrukkelijk de aandacht voor het tegengaan van seksueel geweld, femicide en geweld tegen vrouwen, en de erkenning dat gendergerelateerd geweld zich ook online afspeelt. In dat kader is het van groot belang dat er een sterk, landelijk dekkend netwerk van Centra Seksueel Geweld bestaat. Zij vervullen een belangrijke rol in de opvang en ondersteuning van slachtoffers.

Het kabinet benoemt ook het belang van het aanpakken van (seksuele) deepfakes, die voornamelijk vrouwen en genderminderheden treffen. Daarbij is het essentieel dat de verantwoordelijkheid ondubbelzinnig wordt gelegd bij de personen die deze deepfakes maken en verspreiden, alsook bij de techbedrijven die de onderliggende AI-toepassingen ontwikkelen en faciliteren. En nooit bij de slachtoffers zelf.

Wij zijn er trots op dat Offlimits impliciet wordt genoemd als centraal en laagdrempelig meldpunt, waar slachtoffers worden ondersteund, onder meer bij verwijderverzoeken en het helpen bij het doen van aangifte. Als Offlimits kunnen wij bovendien niet alleen namens slachtoffers verwijderverzoeken indienen, maar dit ook doen voor alle misbruikbeelden die bij ons worden gemeld.

Het is bemoedigend dat deze punten in het coalitieakkoord zijn opgenomen en dat het verband tussen online en offline veiligheid wordt erkend. Tegelijkertijd is het belangrijk dat deze ambities ook zichtbaar en structureel worden vastgelegd in de begroting, zodat de laagdrempelige meldvoorziening – en dus ondersteuning van slachtoffers - niet afhankelijk is van tijdelijke financieringen. Het gaat hier immers om groeiende en urgente problematiek die zich dagelijks voordoet en om blijvende inzet vraagt.

Bij Offlimits zien wij in de praktijk slechts het puntje van de ijsberg als het gaat om online seksueel geweld. Wanneer wij onze cijfers afzetten tegen de prevalentie van online seksueel geweld die recent door Fonds Slachtofferhulp in kaart is gebracht, waaruit blijkt dat één op de twee jongeren tussen de 12 en 25 jaar minimaal één keer slachtoffer wordt, wordt pas echt zichtbaar hoe groot dit probleem is.

Tegelijkertijd is de online problematiek breder en omvangrijker dan alleen seksueel geweld. Daarom is Offlimits ook aangewezen als laagdrempelige meldvoorziening voor alle vormen van online grensoverschrijdend gedrag. Deze brede en toenemende instroom van verschillende soorten meldingen en hulpvragen onderstreept de noodzaak van structurele en toereikende financiering.

Investeren in Offlimits loont. We zien in de praktijk dat hulpvragers na een vroege interventie vaak geen verdere warme doorgeleiding nodig hebben. Door tijdig in te grijpen kan escalatie worden voorkomen en neemt de druk op zowel de straf- als de zorgketen af. Iedere euro die in Offlimits wordt geïnvesteerd, verdient zich daarmee dubbel terug.

Versterken digitale weerbaarheid

Een ander belangrijk punt in het coalitieakkoord is de inzet op het scholen van jonge mensen, van kind tot student, in cybersecurity- en digitale vaardigheden. Wij benadrukken daarbij het cruciale belang van preventie, voorlichting en het versterken van online weerbaarheid. Want zonder structurele inzet op dit punt blijft het dweilen met de kraan open.

Bescherming zonder versterking maakt jongeren afhankelijk en kwetsbaar, vooral in een digitale omgeving waarin seksuele grensoverschrijding, misinformatie en machtsmisbruik voorkomen. Daarom is het versterken van veerkracht minstens zo belangrijk. Jongeren, hun opvoeders en omstanders, moeten leren signalen te herkennen en weten waar en hoe zij laagdrempelig hulp kunnen krijgen. Vroege herkenning van (potentieel) online (seksueel) geweld maakt snelle interventie mogelijk en kan voorkomen dat situaties escaleren.

Belangrijke punten voor het versterken van digitale weerbaarheid die expliciet aandacht verdienen, zijn onder meer: inzicht in hoe online grooming en manipulatie werken; hoe grenzen en consent online vorm krijgen en wat respectvol gedrag is; hoe algoritmes gedrag sturen en polarisatie versterken; hoe informatie wordt geframed of bewust misleidend wordt ingezet; en hoe omstanders kunnen ingrijpen bij grensoverschrijdend gedrag. Daarnaast is aandacht nodig voor de invloed van seksuele beelden en porno op het beeld van seksualiteit en relaties, de manier waarop herhaalde blootstelling kan leiden tot afstomping en escalatie in kijkgedrag, en voor waar en hoe jongeren hulp kunnen vinden. Betrouwbare, leeftijdsgebonden voorlichting over relaties, seksualiteit en weerbaarheid is noodzakelijk voor veiligheid en gelijke kansen.

Offlimits is zeer tevreden dat deze punten expliciet zijn verankerd in het coalitieakkoord en kijken we enorm uit naar mee kunnen helpen aan het concreet handen en voeten kunnen geven hieraan.

Wat opvalt, is dat de nadruk bij de paragraaf over de online leefwereld sterk ligt op bescherming en handhaving, zoals bijvoorbeeld bij het voornemen om een handhaafbare Europese minimumleeftijd van 15 jaar voor sociale media in te voeren, met privacy-vriendelijke leeftijdsverificatie. Offlimits heeft de dilemma’s rondom leeftijdsverificatie al eerder in kaart gebracht en ziet dat leeftijdsverificatie bescherming kan bieden, maar dat dit ook nieuwe vragen oproept en nooit een vervanging mag zijn voor begeleiding, mediawijsheid en online relationele en seksuele vorming. Bovendien mag zo’n maatregel techbedrijven niet ontslaan van hun verantwoordelijkheid om platforms in de basis veilig en inclusief te ontwerpen. Ook jongeren vanaf vijftien jaar en volwassenen hebben recht op een veilige online omgeving.

Een aantal vragen is hierbij relevant. Wat valt precies onder sociale media, en geldt een minimumleeftijd ook voor online gameplatforms? Hoe voorkomen we dat jongeren verdwijnen naar minder zichtbare en minder veilige online ruimtes waar radicalisering en afglijding naar extreem of strafbaar beeldmateriaal op de loer liggen? Hoe kunnen we de vrijheid van meningsuiting van jongeren en hun recht op participatie waarborgen? Hoe zorgen we dat jongeren toegang houden tot informatie, educatieve content en inclusieve communities? En hoe voorkomen we dat ongelijkheid toeneemt, bijvoorbeeld tussen jongeren met betrokken ouders en opvoeders, en jongeren die voor leren, identiteitsvorming, gezondheid of sociale verbinding vooral op online toegang zijn aangewezen?

De huidige benadering is volgens ons te eenzijdig gericht op veiligheid, zonder voldoende oog voor vrijheid, ontwikkeling, participatie en gelijke kansen, zoals ook is verankerd in het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind.

Een veelbelovende opening in het akkoord is dat de minimumleeftijd geldt “zolang sociale media onvoldoende veilig zijn”. Dit suggereert dat er ook sociale media kunnen bestaan die wél geschikt zijn voor jongeren van 13–15 jaar, en benadrukt dat veilig ontwerp mogelijk is. Deze benadering, die inzet op normstelling in plaats van uitsluitend op verbod, verdient verdere uitwerking. Bovendien bestaan in Nederland al belangrijke en bewezen effectieve initiatieven, zoals Stichting HackShield, die kinderen via praktijkgerichte games ondersteunt om veilig, bewust en met plezier online te zijn. Hiervoor is publiek-private samenwerking cruciaal.

Een fundamenteel punt dat ontbreekt in het coalitieakkoord, is jongerenparticipatie. Digitale regels raken diep het sociale leven en de identiteitsvorming van jongeren, maar in dit beleid verschijnen zij vooral als risicogroep, niet als mede-beslissers en vormgevers van het digitale domein waarin zij opgroeien.

Structurele inspraak van jongeren is een randvoorwaarde voor legitiem, effectief en toekomstbestendig beleid. Jongeren beschikken over kennis en ervaring van online dynamieken, platforms en risico’s die volwassenen en beleidsmakers vaak missen. Door deze kennis niet te benutten, ontstaat beleid dat onvoldoende aansluit bij de praktijk, moeilijk uitvoerbaar is of zelfs averechts kan werken.

Wij zien in het coalitieakkoord een serieuze erkenning van de urgentie van online veiligheid en waarderen de bereidheid om stevige keuzes te maken, platforms verantwoordelijk te houden en de democratische rechtsstaat te beschermen. Tegelijkertijd vraagt duurzaam en rechtvaardig digitaal beleid om meer balans: bescherming én versterking, handhaving én preventie, veiligheid én vrijheid.

Effectief beleid houdt rekening met kinderrechten, versterkt digitale weerbaarheid en betrekt jongeren structureel bij besluitvorming. Daarnaast erkent het de noodzaak van een veilig internet voor alle leeftijden, en worden maatregelen tegen schadelijke content gecombineerd met educatie, preventie en veilige, inclusieve online omgevingen.

Offlimits ziet het coalitieakkoord als een belangrijke stap in de goede richting, maar benadrukt ook dat er nog veel werk te doen is om online veiligheid en vrijheid in balans te brengen. Wij staan klaar om samen te werken met het kabinet, maatschappelijke organisaties, kennisinstellingen en jongeren zelf om deze ambitie concreet vorm te geven.